dinsdag 22 mei 2018

DE MAAKBAARHEIDSILLUSIE



Mensen die mij kennen, weten dat ik van de nuance ben. Toch heb ik in dit stuk de nuance bewust weggelaten. Omdat ik een tendens signaleer, waar ik - als mens en professional - wakker van kan liggen. Een tendens die meer en meer slachtoffers maakt: die van de maakbaarheidsillusie.


Ooit waren honden wolfachtigen. Sommige van die wolfachtigen waren minder schuw, zij kozen voor een leven in de buurt van mensen - dáár was immers zonder al te veel inspanning iets te halen. Zij evolueerden tot hondachtige scharrelaars. Hun dagbesteding bestond uit eetbaars zoeken, beetje spelen met elkaar, beetje kluiven, beetje graven, een beetje (na)jagen en veel beetjes slapen. Ze blonken nergens speciaal in uit; alle driften en instincten waren in meer of mindere mate, dan wel latent, aanwezig. Zij konden gaan en staan waar ze wilden, gewoon honds doen en hond zijn. Die 'scharrelhonden' bestaan nog steeds, het betreft zelfs het grootste deel van de wereldwijde hondenpopulatie! 

Specialist

Een klein deel van de scharrelaars 'vermaakte' men tot specialist - ten behoeve van de mens. Bewuste selectie zorgde ervoor dat bepaalde eigenschappen werden versterkt en andere zelfs helemaal verdwenen. Lichaam en geest werden aangepast op de taak. Een schaapherder fokte een herdershond om mee te werken, géén Beagle. Een jager haalde het niet in zijn hoofd om met een Mops te jagen. Als waakhond op het erf schafte men géén schattig Caveliertje aan maar een grote woeste waker die het verschil kent tussen mijn en dijn. 
De specialist-hond is zo 'vermaakt' dat hij intrinsiek gemotiveerd is om zijn werk uit te voeren - zodra de kans zich voordoet. Een waakhond waakt. Een herdershond herdert/hoedt. Een jachthond jaagt.

Men kon het zich niet permitteren om ellenlang tijd en energie te steken in een hond die 'het' niet in zich had en nooit goed zou functioneren. Wie geschikt werd bevonden mocht blijven, wie ongeschikt was niet. De rasgebonden én individuele aanleg was voor de werkende hond altijd het uitgangspunt. Vaak was in het nest al duidelijk wie in potentie wel of niet geschikt was.



Extrinsieke motivatie
De mens werd steeds handiger in trainen, niet alleen in het bijschaven en bijsturen van het functionele, en intrinsiek gemotiveerde gedrag van de gespecialiseerde werkende hond, maar ook in het aanleren van handige oefeningen en nutteloze kunstjes. Kennis van leerprincipes werd gemeengoed.  

Extrinsieke motivatie werd meer en meer het uitgangspunt: 
voedsel is de eerste levensbehoefte, dus als je je hond dat pas geeft als hij gewenst gedrag laat zien, dan is de kans groot dat hij dát gedrag (met jou en je beloning in de buurt) gaat herhalen. NB mits het gedrag binnen zijn - fysieke en mentale - mogelijkheden behoort.

- Pijn of schrik vindt ie niet fijn, dus als je dat koppelt aan gedrag wat je niet prettig vindt van hem, is de kans groot dat hij dat gedrag (met jou in de buurt) niet vertoont. 

Door deze kennis, samen met andere inzichten over bijvoorbeeld socialisatie, verschoof het uitgangspunt in de laatste decennia van nature naar nurture. 

En - want zo werkt het leerprincipe -, een beloning krijgen, bekrachtigt. Het moedigt aan om door te gaan. Niet alleen werkt dit zo bij de hond, maar ook bij de mens. Resultaat zien, en complimentjes krijgen, smaakt naar meer. Inmiddels zijn er velen die van honden trainen hun beroep hebben gemaakt. Er zijn er die goudgeld verdienen met ‘ik fix je hond in twee uurtjes’. 

Ondanks al die kennis en kunde 
hebben we meer honden met 
probleemgevend gedrag dan ooit


Velen zijn tegenwoordig van mening dat alle honden in beginsel gelijk zijn, en het allemaal aan de socialisatie, opvoeding en training ligt. Koppel dit aan het gegeven dat álle honden, door íedereen, met één muisklik aan te schaffen zijn. Dan krijg je dit als resultaat:

- de imposante, woeste waakhond is op een flat komen wonen, met de verwachting dat hij de adhd-kinderen uit het gezin moet kalmeren. Maar niet mag aanslaan en wél aardig moet doen tegen kinderen die komen spelen en onbekenden in de lift. Intussen is hij gecastreerd vanwege zijn 'dominante' gedrag, maar helpen deed het natuurlijk niet ...

- de snelle, leergierige schapenherdershond, die zooo graag wil samenwerken, heeft alleen nog dagelijkse uitjes naast de kinderwagen, mét prikband om. En, als iedereen naar het werk is, moet hij 8 uur lang ‘uit’ staan in de krappe bench. Mét medicatie vanwege 'verlatingsverdriet'. De verwachting was 'dat hij het allemaal wel zou leren' en men leuk twee uurtjes per week behendigheid zou kunnen doen.

- de impulsief (vanwege zijn prachtige blauwe ogen) aangeschafte sledehond, slijt mét stroomband om - tegen huilen en slopen - zijn dagen alleen tussen de Gamma-schuttingen. Dromend van trektochten met maatjes. Driemaal daags wordt hij 10 minuten uitgelaten, mét anti-trektuig, omdat hij anders onhoudbaar is ... De verwachting was 'dat men wél tijd zou vinden', en 'een hond toch een hond is'?

- de mooie, stoere, atletische vechthond heeft de 'keuze' tussen inbeslagname en kort aangelijnd en gemuilkorfd zijn. Zijn mand staat in een overvolle woonwijk, tussen de gillende kinderen, met achter iedere deur in zijn straat een hond. De verwachting was dat hij, na socialisatie en opvoeding, niet alleen een geweldige ‘Nanny’ zou zijn, maar ook soortgenoten leuk zou gaan vinden … Want, was de stellige overtuiging: 'Het ligt immers allemaal aan de baas'.

Duizend jaar in een half uur
Eerst 'vermaakte' men de hond in duizenden jaren tot specialist, en nu meent diezelfde mens dat hij 'dat er wel even uit kan trainen' - binnen dat schaarse half uurtje per dag. Als het niet met de ene methode is, dan wel met die andere. En, als de hond ondanks al je inspanningen niet naar believen reageert, doe jij vast íets fout - je timing is niet goed, je bent niet consequent genoeg. Want een hond (en ook de mens, als je maar wil) is immers maakbaar? Toch? Tenminste, dát wordt ons overal steeds voorgehouden. 
Nee. Ieder individu is maar tot bepaalde hoogte maakbaar. Het is altijd nature én nurture, en wat en hoe en in welke mix exact, daar is nog niemand achter. Maar je aanleg is wél je begrenzing. Het hele idee van maakbaarheid leidt tot onnodige frustratie, woede, gevoel van ongelijkheid en maakt kapot.


Die maakbaarheid-illusie leidt juist tot een absurd verwachtingspatroon en daarmee tot méér probleemgevend gedrag, méér ongelukken, en minder welzijn - bij hond én mens - dan ooit. 
En uiteindelijk tot steeds minder acceptatie van honden in onze bomvolle maatschappij. 


De maakbaarheidsillusie maakt kapot. 
Veel meer dan ons lief is.

Gewoon honds doen en hond zijn, is er voor veel honden allang niet meer bij. Het gros van wat ooit normaal hondengedrag heette, valt tegenwoordig onder de noemer 'probleemgedrag'.


Wordt het niet hoog tijd dat wij ‘Dog’s Best Friend’ worden?
Dat we vóór aanschaf zijn mogelijkheden, én onmogelijkheden, als uitgangspunt nemen? En die van ons - heel eerlijk - ernaast leggen? En ook de optie 'toch maar niet' achter de hand houden?

Zou het niet mooi zijn als we weer leren kijken naar zijn prachtige gedrag, zijn aanleg, en zijn noden, en rekening houden mét, in plaats van hem letterlijk en figuurlijk in een hok te stoppen waar hij niet in past? 
En waarbij de enige 'keuze' die hij heeft zich ‘vervelend gedragen’ of in stilte lijden is?








-------

NB Ben ik tegen trainen en opvoeden? Natuurlijk niet. Opvoeden - op een wijze die past bij de individuele aanleg - is, net als liefde, inzicht, tijd en geduld, onontbeerlijk. Gedrag bijsturen is echter wat anders dan de hond in zijn wezen willen veranderen - omdat hij simpelweg in een voor hem niet passende leefomgeving woont, mét ondoenlijke verwachtingen. 







20 opmerkingen:

  1. Duidelijker kan niet Cela! Ik ga het 100 x delen. En nou maar hopen dat het mensen aanzet tot nadenken.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Geweldig stuk, werkt ook met je kinderen, of zou dat toeval zijn.....

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ik hoop dat heel veel mensen dit gaan lezen en het ook willen begrijpen. Niet elke mens past bij elke hond en een hond kost heel veel tijd en aandacht als je ook hem gelukkig wilt maken.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Héél herkenbaar! En inderdaad geldt dit ook voor vele andere aspecten in onze huidige samenleving!

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Heel goed verwoord, en herkenbaar. De mens, de egoïst.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Prima Hanneke! Gelukkig zijn er altijd nog mensen die bij je komen voor advies mbt de aanschaf van een hond. Zo heb ik een paar weken geleden een gezin een Mechelse herder afgeraden omdat die, naar mijn idee, niet goed zou passen in hun gezin met kleine kinderen. Ze zijn nu heel gelukkig met de Labradoodle die ze hebben uitgekozen.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Fijn! Het zou inderdaad zo fijn zijn als ons werk veel meer aan de voorkant zou zitten, in het voorkomen en adviseren, dan pas wanneer het fout gaat en dier én vaak ook mens ongelukkig zijn met de situatie.

      Verwijderen
  7. Het werk aan de voorkant ligt ook bij de eigenaar. Zij/hij moet willen weten welk type hond bij haar/zijn karakter past en in de huissituatie, aan welke voorwaarden moet worden voldaan en welk budget daarbij hoort. En beter nog: als iemand wil auto, vrachtwagen, bus, trein wil rijden, een boot of vliegtuig wil besturen, dan moet diegene aan de nodige voorwaarden voldoen. Dat moet ook voor huisdieren.
    Het ligt dus wel degelijk ook bij de wetgever, inclusief een wettelijke verplichte ziektekosten verzekering.
    En ik heb het in deze niet alleen over HR-honden, maar alle honden en katten en ... noem maar op.
    Men koopt dieren als zijnde het schoenen of een tasje.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Kreeg van iemand vanochtend te horen dat ik tannetje konings moest opzoeken op Facebook .
    Blij dat ik dat gedaan heb ga het ook delen .

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Goed verwoord, maar helaas ook reeds lang bekend...
    Men kan dit tot in den treure herhalen en zich opwerpen als vertegenwoordiger ten dienste van de hond.
    Maar zolang instituten zoals de FCI geen werk maken van aanpassingen van de rasstandaard, zowel op uiterlijke kenmerken als op specifieke karaktereigenschappen, zal er niet gauw iets veranderen.
    Schoonheid en het nastreven van de opgelegde rasstandaard primeren. Niemand maakt werk van het 'eruit fokken van ongewenste, of de-dag-van-vandaag-onnodige, raseigenschappen. Want dat is commerciële zelfmoord voor de erkende fokker.
    Nee, liever alle verantwoordelijkheid bij de aspirant koper leggen als het misgaat en het risico nemen dat op den duur bepaalde rassen verboden worden vanwege één bepaalde, niet te verzoenen met onze drukke mensenmaatschappij, eigenschap.
    Zolang de vastgeroeste inzichten en bepalingen van deze instituten niet veranderen, en de fokkers zich houden aan hun opgelegde standaarden, zal er niks in goede zin evolueren. Het duurt véle generaties om een wijziging in gedrag en morfologische kenmerken te bekomen. Maar als er nooit werk van gemaakt wordt zullen we alleen maar in stijgend tempo met deze problematiek te maken krijgen. Mijn hart bloedt voor de toekomst van 'man's best friend'...

    BeantwoordenVerwijderen